Bewust gezond leven of Embryoselectie II

Deze publicatie is een reactie op de 'Vrijplaats' bijdrage van Koos de Geest (Apeldoorn) in het ND van 23 juni 2008.

Multicausaal
Kanker is een multicausale ziekte, dat wil zeggen dat er een onbekende hoeveelheid aan verschillende factoren gezamenlijk meewerken aan het ontstaan van kanker. De mate waarin bepaalde factoren bijdragen aan het ontstaan van kanker kunnen verschillend zijn. Dat is geen nieuws, maar het is goed dat De Geest dat in zijn reactie op “Bewust gezond leven of embryoselectie”, voor de lezers nog even uit de doeken doet.
Echter, op het niveau van de celkern is er bij een kankercel altijd een verstoring van bepaalde regulatie processen op DNA niveau. In een artikel in het New England Journal of Medicine (2000) genaamd “Wegen die leiden naar borstkanker” (in mijn vertaling) wordt gesteld: “Kanker is het resultaat van de ophoping van mutaties [=verandering van genetische informatie] van genen die de cel proliferatie [=ongecontroleerde celdeling] reguleren”. Het verschil tussen erfelijke borstkanker en de niet-erfelijke vorm is dat in het eerste geval een al aanwezige mutatie wordt overgeërfd, dus bij de geboorte is meegekregen. De genen BRCA1 en BRCA2 helpen in hun normale vorm kanker voorkomen, maar bij deze vrouwen zijn ze gemuteerd, waardoor het gen z’n werk niet goed meer doet.

Risico
De door De Geest genoemde 80% kans op kanker is overigens zeer discutabel. De epidemioloog Colin Begg schrijft in het Journal of the National Cancer Institute dat dit risico aanmerkelijk lager ligt. Hij heeft kritiek op de wijze waarop veel studies betreffende erfelijke borstkanker zijn uitgevoerd. Het komt er al met al op neer dat het risico op borstkanker bij vrouwen met het defecte BRCA1 en BRCA2 gen voorlopig nog onduidelijk is! Het voert te ver binnen het bestek van deze bijdrage om de argumentatie helemaal uit de doeken te doen, maar ik wil volstaan met de opmerking dat enthousiasme over de voorspellende genetica voorbarig genoemd mag worden. De ethici Burke en Austin (Medisch Contact, 2002) merken op dat ‘Door alleen maar naar de genetische achtergrond van ziekte te kijken missen we de kansen op het ontwikkelen van echt effectieve preventieve strategieën”.
Alleen al vanwege deze onbetrouwbare getallen inzake de rol van de kankergenen bij het risico om borstkanker te krijgen is de conclusie van De Geest bepaald voorbarig te noemen als hij stelt dat er ‘op dit moment geen enkele andere methode bekend is, om bij vrouwen die dit gen hebben, het ontstaan van kanker te voorkomen’.

Vitamine D en kanker
Ondertussen blijft overeind staan dat er veel publicaties zijn die de beschermende rol van o.a. Vitamine D onderbouwen. Als De Geest belang stelt in een literatuuropgave dan wil ik die hem graag toesturen. De door hem aangehaalde studie waarin een verband tussen een Vitamine D tekort en (borst)kanker zou zijn aangetoond behoeft een kritische kanttekening. Genoemd National Cancer Institute publiceerde in mei van dit jaar een tweede artikel met vergelijkbare strekking over het ontbreken van de relatie tussen vitamine D tekort en prostaatkanker. Terecht zijn veel gerenommeerde wetenschappers over deze studie heen gevallen omdat het een ondeugdelijk opgezette studie was. Daarnaast is er een grote hoeveelheid studies die wel deugdelijk zijn uitgevoerd en die het tegendeel aantonen (op aanvraag verkrijgbaar). Ook bij de door De Geest aangehaalde studie is dezelfde kritische noot te plaatsen. Ook hier geldt de diepzinnige uitspraak van een inmiddels overleden hoogleraar statistiek: “Alleen de reinen van hart mogen statistiek bedrijven”.

Preventie
Bij het ouder worden neemt het aantal gemuteerde genen in ons DNA toe. Als teveel regulator genen (we hebben er namelijk heel wat meer dan de twee genoemde genen) gemuteerd raken, verliest de cel z’n normale regulatie vermogen en kan veranderen in een kankercel. Zoals gezegd het is zeker niet aangetoond dat het hebben van één gemuteerd gen voldoende reden is voor het krijgen van borstkanker, daarnaast is het uiterst onwaarschijnlijk. Daarom geldt ook hier, juíst hier, dat de basispreventie bestaat uit het zoveel mogelijk tegengaan van genmutaties in de lichaamscellen. Vitamine D beschermd tegen kanker doordat mensen in staat stelt om weer meer ‘controle’ te krijgen over de genen die de proliferatie reguleren. Vitamine D heeft dat effect op ten minste 200 menselijke genen. Veel van deze genen zijn verantwoordelijk voor het reguleren van o.a. cel proliferatie.

Selenium
De nuancering die De Geest aanbrengt t.a.v. Selenium en de visie van de FDA is correct. De rol van Selenium bij borstkanker is momenteel onderwerp van diverse humane studies. Er zijn circa 100 dierstudies die de relatie waarschijnlijk maken, gesteund door diverse humane studies. Omdat Selenium een elementair onderdeel van de lichaamseigen antioxidant Glutathion peroxidase is, mag een relatie desondanks als aannemelijk worden beschouwd.

Afsluitend
Duidelijk is uit de reactie van De Geest dat hij allesbehalve een voorstander is van de Complementaire Geneeskunde. Niet gehinderd door enige kennis van zaken adviseert hij mensen die ‘echt wat mankeren’ uit de buurt van die behandelwijze te blijven. Het klinkt enigszins vreemd uit de mond van een vertegenwoordiger van een geneeskundige macht die in de VS de twijfelachtige eer heeft verantwoordelijk te zijn voor de belangrijkste doodsoorzaak (dus meer doden als gevolg van regulier medisch handelen dan door hart- en vaatziekten en kanker), in Europa schijnt het de derde plaats te halen. Al met al nog steeds een uiterst twijfelachtige positie die tot bescheidenheid zou moeten leiden.

Bewust gezond leven of Embryoselectie

Er is de laatste tijd in Nederland veel discussie over de toelaatbaarheid van Embryoselectie in het kader van de erfelijke (borst)kanker. Op deze wijze wil men de mogelijkheid wettelijk vastleggen om op embryonaal niveau te bepalen of een embryo draagster is van het borstkanker gen waarna mogelijke selectie voor zwangerschapsafbreking kan volgen.

In het Nederlands Dagblad van 19 juni schreef ik een reactie op deze discussie onder de titel "Gezond leven of Embryoselectie" waarin ik benadruk dat de focus op het deterministische karakter van het kankergen wordt overdreven. De discussie zou m.i. in een veel breder perspectief moeten worden geplaatst waarbij de rol van gerichte gezondheidsbevordering en ziektepreventie aan bod komt.